Bizhaberiz Bağımsız Haber Portalı  
ANA SAYFABİZHABERİZREKLAM
   
CEMAL SÜREYA’NIN 555K ŞİİRİ
İÇERİK
BAŞLIKLAR

Attila AŞUT

 

"27 Mayıs", yalnız siyasal sonuçları bakımından değil, yazın tarihimizdeki yansımalarıyla da önemli bir tarih kesitidir.

"27 Mayıs şiirleri"nden geçen hafta örnekler vermiştim.

Ancak bu tarihsel olayın yazın alanındaki yansımaları şiirle sınırlı kalmamıştır. Sonraki yıllarda öykülere, romanlara, anı kitaplarına da konu olmuştur. 27 Mayıs dönemine tanıklık eden romanlar arasında Samim Kocagöz'ün İzmir'in İçinde (1973), Vedat Türkali'nin Bir Gün Tek Başına (1974) ve  Attilâ İlhan'ın "Aynanın İçindekiler" dizisinin üç kitabı Bıçağın Ucu (1973),  Sırtlan Payı (1974), Yaraya Tuz Basmak (1978) sayılabilir. Nedim Gürsel'in Yüzbaşının Oğlu (2014) romanı da tümüyle 27 Mayıs'a ilişkin olmamakla birlikte, Menderes dönemiyle günümüzdeki otoriterleşme eğilimlerini karşılaştıran bir arka plana sahiptir.

* * *

Çağdaş Türk şiirinin en önemli ozanlarından Cemal Süreya'nın 27 Mayıs şiirlerini ise ayrı bir yere koymak gerekiyor. Onun Sıcak Nal (1988) adlı kitabında yer alan beş bölümlük "Kısa Türkiye Tarihi" şiirinin II. bölümü şöyledir:

"Üç anayasa ortasında büyüdün:

Biri akasya

Biri gül

Biri zakkum".

Bu şiirde Türkiye'nin anayasa tarihi üç çiçekle betimlenmiştir.

"Akasya", 1924 Anayasası'nı simgeliyor. Çünkü özgürlüğümüzün ve bağımsızlığımızın kökleri akasya ağacı gibi sağlam, dayanıklı, dirençlidir. Bir zamanlar başkentimizin kaldırımlarını akasya ağaçları süslerdi. Cumhuriyet sevdalısı Ceyhun Atuf Kansu da çok severdi akasyaları. Ceyhun Baba'nın torununun adının Akasya olması da rastlantı değildir herhalde.

"Gül" sözcüğü 1961 Anayasası'nın simgesi olarak kullanılmış. Onun rengine de en çok "gül" yakışırdı zaten!

"Zakkum" ise bizlere yaşamı zehir eden bir dönemin simgesidir. 1980 Anayasası, çocuklarımızın geleceğini de kararttığı için ancak zehirli bir çiçek adıyla tanımlanabilirdi.

* * * 

Gelelim “555K”nin öyküsüne... İktidarın baskılarından bunalan gençlik, 5 Mayıs’ta bir protesto gösterisi yapmayı kararlaştırır. Eylemin parolası “555K”dir. Kulaktan kulağa fısıldanarak yaygınlaştırılır bu parola. 555K’nin açılımı, “5’inci ayın 5’inci günü saat 5’te Kızılay’da” demektir. O gün çok büyük bir gösteri gerçekleşir. Başbakan Adnan Menderes, öfkeli kalabalığın elinden güçlükle kurtarılır ve bir gazetecinin otomobiline bindirilerek alandan kaçırılır...

Cemal Süreya, yedek subay olarak içinde yer aldığı bu olayın şiirini yazar ve Papirüs dergisinin ilk sayısında “555K” adıyla yayımlar. Şiir şöyledir:

555K

Şimdi bursa'da ipek çeken kızlar
Bir karasevda halinde söylemektedir:
Görmeğe alıştığımız nice yazlar
Kimleri alıp götürdüler ama kimleri
Karanfil bıyıklı genç teğmenleri
Ak saçlı profesörleri, öğrencileri
Adları şuramıza işlemektedir
Ah dayanmaz dayanmaz bakmaya gözler
Bir karasevda halinde söylemektedir
Şimdi bursa'da ipek çeken kızlar

Şimdi erzurum'da çift sürenlerin
Geçit vermez kaşlarının altında
Derindir, ıssızdır, korkunçtur gözleri
Sabanın demiri girdikçe toprağa
Hınçlarını gömmektedir içine yerin.
Çünkü millet hayınları ankaralarda
Çünkü izmirlerde, çünkü istanbullarda
Çünkü başka yerlerinde memleketin
Kanına girdiler masum gençlerin
İşte onun için karanlıktır gözleri
Şimdi erzurum'da çift sürenlerin.

Şimdi saat sekizdir başlar gecemiz
Gündüzü kısalttılar geceyi uzattılar
Şimdi acının ve hüznün göklerinde
Umudun yıldızı sarı yıldız mavi yıldız
Uykumuzun bir ucunda bombalar
Bir ucunda hürriyet inancı sabaha kadar
İngiliz usulü piyade tüfekleriyle
İnsanca yaşamanın onuru arasında
Milletcek bir gidip bir geliyoruz
Şimdi saat sekizdir başlar gecemiz

Şimdi ay doğar bulutlar arasından
Kavat derebeyleri yüreksiz bolu beyleri
Hırsızlar, yüzde oncular, kumar erleri
Cebren ve hile ile haklarımızı alan
Zulmü ve alçaklığı yöneten murdar üçgen
Biliyor musunuz bir orman gelişiyor şimdi
Türküleri duyuyor musunuz nice derin
Yakılmış çoban ateşleriyle dağlarda
Karanlığı tutuşturup bir köşesinden
Geceyi gündüze çevirenlerin

Biz şimdi alçak sesle konuşuyoruz ya
Sessizce birleşip sessizce ayrılıyoruz ya
Anamız çay demliyor ya güzel günlere
Sevgilimizse çiçekler koyuyor ya bardağa
Sabahları işimize gidiyoruz ya sessiz sedasız
Bu, böyle gidecek demek değil bu işler
Biz şimdi yan yana geliyoruz ve çoğalıyoruz
Ama bir ağızdan tutturduğumuz gün hürlüğün havasını
İşte o gün sizi tanrılar bile kurtaramaz.

(Papirüs, Ağustos 1960)

* * *

Cemal Süreya'nın, baskıcı DP iktidarının sonunu hızlandıran 5 Mayıs eylemi için günlüğüne düştüğü şu not, tarihsel bir tanıklığın özlü anlatımıdır:

"Küçük bir olayın, toplumsal planda kökü varsa, birden nasıl büyüyebileceğini gördüm o gün."

Şevket Süreyya Aydemir de Menderes'in Dramı (1969) adlı kitabında, bu olayı "1908 Hürriyetin İlanı'ndan sonra ilk defa askerle sivilin bir araya gelmesi" olarak değerlendirir.

Tarihten ders almak gerekir.

attila.asut@gmail.com

DİL YÂRESİ “SOSYAL MESAFE”DEN “YANDAŞ BASIN”A CEMAL SÜREYA’NIN 555K ŞİİRİ 27 MAYIS ŞİİRLERİ NÂZIM’I DA YOK SAYDILAR! KAVRAMLAR ÜZERİNE GÖRÜŞLER SAĞLIK TERİMLERİ SÖZLÜKÇESİ EKONOMİ TÜRKÇEYİ DE VURDU! DİLSEVERLER YAZIYOR LİBERALDEN LİBOŞA… KİRLETİLMİŞ SÖZCÜKLER KKTC’NİN GÜNDEMİNDE ŞEFTALİ KEBABI VAR! SÖZCÜKLER DE KİRLENİR! DİLCİLER, “OLGU” VE “BULAŞ” İÇİN NE DİYOR? TARTIŞILAN SÖZCÜK: “BULAŞ” SÖZCÜKLER TEK ANLAMLI DEĞİLDİR TÜRKÇESİ VARKEN… KORONA SORULARI KORONA DEYİŞLERİ CEM, CAMİ, CEMAAT… KORONA SÖZLÜĞÜ “DOLAYIM” SÖZCÜĞÜ “MEDYA”YI KARŞILAR MI? “SOSYAL MEDYA” DEDİKLERİ… ANAMIN SÖZLERİ “BABAANNEMİN LÜGATİ” KISA TÜMCE UZUN TÜMCEYİ DÖVER! “SÖZCÜKTE TÜMCE YANLIŞI” OKURU SOĞUTAN YANLIŞLAR DURAKSATAN YAZIM KONULARI BİRİLERİNİN “FİKRİ GELMİŞ”!
 
1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10
 8 :
 

Bizhaberiz Bağımsız Haber Portalı

BİZHABERİZ BAĞIMSIZ HABER PORTALI | Bizhaberiz.net © 2018 | Son Güncelleme : 04.08.2020 - 05:01:00 | Şu an 178 kişi online | Kullanım Koşulları